Het waren drukke weken voor minister-president Kris Peeters, maar toch maakte hij tijd vrij voor een gesprek met NAV. Als seingever in de Ronde van Vlaanderen zag hij van dichtbij hoe zo’n favorietenrol zich tegen iemand kan keren, reageert hij lachend. Hij wordt meteen weer ernstig als we ons over de gespreksthema’s buigen: ruimtelijke ordening, huisvesting, toegankelijkheid, PPS en architectuur.

“We moeten de rol van de architect naar waarde schatten”

Dhr. Kris Peeters - Minister President Vlaamse Regering

Minister-president Kris Peeters: “Architectuur is heel belangrijk. Onze gebouwen moeten goed presteren wat energiezuinigheid, duurzaamheid en esthetische uitstraling betreft. Ik denk dat de Vlaming het klassieke beeld van de achtertuin vol koterijen wel degelijk is ontgroeid en veel gevoeliger is geworden voor architectonische kwaliteit. Als overheid moeten we daarin het goede voorbeeld geven en oog hebben voor landmarks. Dat kan alleen maar groeien dankzij de inbreng van de architecten. In nauwe samenwerking met de Vlaamse Bouwmeester hebben we daar zelf de nodige ervaring in opgedaan, onder meer met de Dossinkazerne in Mechelen waar wij 25 miljoen euro i

 

nvesteerden, het kunstwerk aan de brug in Temse, en de nieuwe Vlaamse Administratieve Centra. Tevens is de bouwsector erg belangrijk voor de Vlaamse economie. Ook hier vervult de architect een centrale rol die gepaard gaat met uitgebreide verantwoordelijkheden.” 

 

De bouwsector voelt de hete adem van de economische crisis in de nek. Wat kan de Vlaamse regering doen in navolging van de federale btw-maatregelen?

Kris Peeters: “Wij kunnen natuurlijk alleen binnen onze eigen bevoegdheden ageren: energiebesparing, leefmilieu, ruimtelijke ordening, architectuur. Daarin investeren we heel wat middelen. Denk maar aan de incentives voor dakisolatie en voor zonnepanelen.”
“De fiscale instrumenten maken overwegend deel uit van de federale bevoegdheid. Dat is bijvoorbeeld het geval voor de btw. Met de onroerende voorheffing kunnen we wel zelf ons beleid uitstippelen. Dat hebben we een sterk sociale inslag gegeven. Maar eer we dit instrument nog intenser gaan gebruiken, moeten we kijken naar de budgettaire mogelijkheden, een oefening die in verkiezingstijden wel eens uit het oog wordt verloren. Ook van de registratierechten hebben we met het meeneemrecht een stevig sociaal instrument gemaakt. Maar dat de bevoegdheden niet ideaal zijn gelokaliseerd, blijkt uit de discussie die onlangs ontstond over de verkoop van grond plus woning of appartement, meer bepaald over de vraag of er dan op de grond registratierechten of btw verschuldigd zijn. Om het Vlaamse woonbeleid meer coherentie te geven, dringt een aanpassing van de bevoegdheden zich op.”
“Verder is het in een periode van economisch stormweer heel belangrijk dat de overheid haar slimme investeringen doorzet. Bovenop het in de reguliere begroting voorziene investeringsbudget van 3 miljard euro hebben we tijdens de huidige legislatuur heel wat PPS-initiatieven opgezet. Ik verwijs dan onder andere naar de bouw van 211 nieuwe scholen, goed voor een investering van 1 miljard euro. Jammer genoeg hebben de financiële crisis en de zorgen waarmee de banken worden geconfronteerd, vertraging veroorzaakt voor deze initiatieven. Maar we doen er als Vlaamse regering alles aan om inzake scholenbouw nog tijdens deze legislatuur het contract rond te krijgen.” 

 

De PPS-aanpak werd door het Rekenhof onthaald op tamelijk scherpe kritiek. Moet alles worden herzien?

Kris Peeters: “Naar aanleiding van dat rapport heb ik in het Vlaams Parlement heel wat kritische vragen gekregen. Mijn antwoord blijft hetzelfde: Vlaanderen is, vergeleken met het Verenigd Koninkrijk of Nederland, vrij laat met PPS begonnen en heeft dat instrument meteen heel enthousiast ingezet, achteraf gezien iets te enthousiast. Als je ziet dat PPS is ingezet voor de bouw van jeugdherbergen, rijst inderdaad de vraag of dat wel wijs is. Wij hebben ook volop leergeld betaald. In plaats van te beginnen met eenvoudige projecten, zijn we direct van start gegaan met uiterst complexe initiatieven zoals het Masterplan Antwerpen.”
“Het is tijd voor een evaluatie. We hebben het Instituut voor de Overheid gevraagd om de PPS-initiatieven te evalueren, opdat de volgende Vlaamse regering er verder mee zou kunnen gaan, uiteraard opnieuw naast de reguliere begroting. Maar een aantal zaken moet worden geoptimaliseerd: de selectie moet beter gebeuren, de complexiteit moet correct worden ingeschat, we moeten meer standaardiseren, we moeten aan risicomanagement doen, we moeten goed afwegen wat in de reguliere begroting thuishoort en wat in PPS. Wat we zeker niet mogen doen, is het kind met het badwater weggooien. Ervan uitgaande dat de Vlaamse begroting de komende jaren niet de beleidmarges uit het verleden zal kennen, zal er weinig speelruimte zijn binnen de reguliere begroting en zal PPS alleen maar aan belang winnen. Daarom moeten wij er nog nadrukkelijker en zorgvuldiger op toekijken hoe wij met PPS omspringen. Cruciaal is dat de privésector, naast de publieke sector de tweede P uit PPS, zich mee engageert en niet alleen haar knowhow aanbrengt, maar er ook voor zorgt dat we op een andere manier naar gebouwen kijken. Hoe komen we tot een goede risicospreiding? Wie neemt welk risico? Wat doen we met de onderhoudskosten? Het gaat om een nieuwe benadering waarop ook het Vlaams Parlement niet zo gemakkelijk direct zal kunnen inspelen. Men vreest immers al snel dat er zaken buiten het budget gaan gebeuren waarop men geen kijk meer heeft.”
“Nu, het is zeker niet allemaal kommer en kwel. Intussen hebben we al heel wat knowhow opgebouwd. Zo geven we informatie door aan lokale overheden die van plan zijn om zwembaden of andere gebouwen te realiseren via een PPS-formule, wat hier en daar al is gebeurd.” 

 

Onlangs kwamen enkele veelbesproken dossiers in een stroomversnelling terecht: Oosterweel, het voetbalstadion in Brugge. Wel blijven er daar nog altijd knopen door te hakken. Het lijkt er op dat beslissingen treffen in dergelijke dossiers quasi onmogelijk wordt.

Kris Peeters: “Sommige mensen denken misschien dat de Vlaamse regering zomaar kan uitmaken: dat en niets anders is de definitieve oplossing voor Oosterweel, en daar komt het voetbalstadion van Brugge, en passant nog even aanwijzend waar de middenstip precies moet liggen. Maar zo werkt het nu eenmaal niet. We leven niet in China, waar de manier van beslissen en de inspraak van de bevolking op een heel andere manier zijn georganiseerd. Wij moeten wel degelijk rekening houden met procedures en MER’s. Ik ben de eerste om te pleiten voor de versnelde uitvoering van een aantal dossiers, maar we moeten er wel voor zorgen dat, als we een beslissing genomen hebben, nadien de uitvoering niet kan worden stilgelegd. Ik denk dan aan de werken aan de Antwerpse Leien die op last van de Raad van State tijdelijk zijn stopgezet, wat miljoenen euro’s heeft gekost. Zeker als het om aanzienlijke werken van algemeen belang gaat, moet je zoiets vermijden. Inspraak is belangrijk en je moet die correct organiseren, maar als je dat hebt gedaan en daarna een gefundeerde beslissing treft, kunnen belanghebbenden hoogstens nog aanspraak maken op een vergoeding, maar niet meer de uitvoering dwarsbomen.”
“Voor Oosterweel gaat het om een heel ingewikkelde procedure. Je kunt pas beginnen met de werken zodra er een stedenbouwkundige vergunning is uitgereikt, en die moet je eerst aanvragen. Voor die aanvraag is een procedure van openbaar onderzoek vereist waarbij de stad Antwerpen sowieso een inbreng heeft. Want als de burgemeester zegt dat hij eerst alle alternatieven toch nog eens in detail wil doorgenomen zien, dan moet je dat in de procedure meenemen.”
“Het voetbalstadion in Brugge was een al even delicaat dossier omdat het MER de site Loppem onderaan de lijst van oplossingen had geplaatst. Ook de Vlaamse Bouwmeester sprak zijn voorkeur uit voor de renovatie van het Jan Breydelstadion. Tegelijkertijd wou men in de aangrenzende zone Chartreuse internationale headquarters onderbrengen. Maar als je het voetbalstadion op Loppem bouwt, moet Chartreuse groenzone worden. Je kunt dan beginnen goochelen met trouvailles en gewagen van een groen sportpark. Wij gaven er de voorkeur aan het geheel in ogenschouw te nemen en de verschillende functies en bestemmingen te combineren. Vandaar de oplossing om er één grote zone van te maken en na te gaan hoe je daarbinnen kunt komen tot de beste inplanting van de diverse functies: sportstadion, distributie, oefenterreinen, kantoren, groenzone. Met één zone beschik je immers over veel meer mogelijkheden om tot de ideale formule te komen.”

 

Een ander veelbesproken thema is het grond- en pandenbeleid. De Vlaamse bouw- en vastgoedbedrijven verzetten zich heftig tegen de maatregel dat in nieuwe woningbouwprojecten van enige omvang ruimte moet worden gemaakt voor sociale woningen. Kunt u hen daarin volgen?

Kris Peeters: “Om te beginnen moet je het nieuwe decreet op de ruimtelijke ordening en het grond- en pandenbeleid in zijn geheel bekijken, zonder je blind te staren op één facet, te weten de sociale huur- en koopwoningen. Het gaat in zijn totaliteit toch om een serieuze vereenvoudiging, denk ik.”
“Verder hebben we in het Vlaams Bouwoverleg met alle betrokken actoren een intensief overleg gevoerd, en zijn er nog aparte vergaderingen geweest over de sociale woningen. Voor de Vlaamse regering is betaalbaar wonen een heel belangrijk streven. We beschikken in ons Vlaams Gewest over amper 227 500 hectaren woongebied voor 6,1 miljoen inwoners. Van dit woongebied kent een deel een ander gebruik, bijvoorbeeld landbouw. Er wordt dus – gelukkig enkel in figuurlijke zin - voor elke m² gevochten. Bovendien moeten we binnen de bestemming wonen de juiste afwegingen maken. In een van de welvarendste regio’s ter wereld moeten we wonen betaalbaar houden. Vandaar de inhaaloperatie die, verspreid over een realistische periode, 65 000 bijkomende sociale woningen zal opleveren. Ik begrijp de gevoeligheden maar ik blijf er van overtuigd dat, als je het volledige plaatje in het vizier neemt, dit wel degelijk een verdedigbare aanpak is.”

- Architecten maken zich dan weer zorgen over hun toekomstige rol. In hoeverre worden zij actief betrokken bij het as built-attest? En dreigen ze door de meldingsplicht niet aan de kant te worden geschoven?

Kris Peeters: “Zoals ik daarstraks al zei, vind ik de rol van de architect erg belangrijk en moeten we zeker vermijden dat die voor cruciale zaken zou worden geschrapt. Maar hoe dat in de praktijk wordt ingevuld, moeten we nog vastleggen met uitvoeringsbesluiten. Wat het uitreiken van het as built-attest betreft, lopen de gesprekken nog. Voor de meldingsplichtige werken hebben we al een uitvoeringsbesluit goedgekeurd. De meldingsplicht betekent in eerste instantie een serieuze vereenvoudiging voor diegene die relatief beperkte werken wil uitvoeren. Het uitvoeringsbesluit bepaalt over welke werken het gaat; dit lijstje is relatief beperkt. De architecten komen niet aan de kant te staan. Voor alle werken waarvoor hun medewerking verschuldigd is, maar die niet langer vergunningsplichtig maar meldingsplichtig zijn, zullen ze mee het standaardformulier voor de melding moeten ondertekenen. Hun medewerking blijft dus verschuldigd. Al hun andere taken kunnen ze ook blijven vervullen. Kortom: aan de taak van de architect wordt eigenlijk niet geraakt door de meldingsplicht.”

 

Het decreet op de toegankelijkheid dat volgend jaar van kracht wordt, roept ook vragen op. Met name de verplichting om, bij de aanvraag van een stedenbouwkundige aanvraag, werken te laten uitvoeren voor een betere toegankelijkheid van handelszaken met een oppervlakte vanaf 150 m², wordt door de sector als onhaalbaar beschouwd.

Kris Peeters: “We moeten zeker opletten dat we ons niet focussen op de regeltjes, maar wel op het eindresultaat. Ik denk dat iedereen zich kan terugvinden in toegankelijkheid als doelstelling, zodat ook mensen met een tijdelijke of blijvende verminderde mobiliteit ten volle kunnen deelnemen aan het maatschappelijk bestaan. Maar hoe we dat realiseren, binnen welke tijdshorizon en met welke regels, moet maximaal in overleg met de sector en dus ook met de architecten gebeuren, want zij weten wat realiseerbaar is. Alleen zo kom je tot beleidsmaatregelen en engagementen die mikken op het eindresultaat en niet blijven steken in de instrumentele fase, de regelgeving. Want mensen op kosten jagen zonder pragmatisch te onderzoeken wat mogelijk is en welke investeringen daarmee samenhangen, zal nooit het gewenste effect sorteren.”

 

Toegankelijkheid vormt een complexe materie. Kunnen architecten rekenen op ondersteuning bij de taak die ze hierin krijgen?

Kris Peeters: “Als de architect daarvoor vragende partij is, moeten we daar zeker een duidelijk antwoord op geven. We moeten hem dan in eerste instantie maximaal ondersteunen met informatie en met tools om zijn taak naar behoren te kunnen uitvoeren. Dat hebben we, met vallen en opstaan, ook gedaan voor het thema energie. Daarnaast kun je het niet maken dat je meer prestaties vraagt vanwege architect maar dat hij die niet of onvoldoende zou kunnen doorrekenen aan zijn cliënt. Daarom moeten wij de consument informeren over deze bijkomende taak van de architect. Botweg stellen: ‘hier is de wetgeving, gelieve ze nu maar uit te voeren’, is zeker niet de juiste aanpak.” 

 

U voerde als bevoegde minister de EPB in. Hoe evalueert u die vandaag?

Kris Peeters: “De Vlaamse bijdrage tot energiebesparing en het halen van de Kyotonorm is voor een groot deel in te vullen door toekomstgericht en duurzaam te bouwen. Mede dankzij de inspanningen van de architecten en de rest van de bouwsector hebben we een aanzienlijke mentaliteitswijziging weten te bewerkstelligen. Geen enkele (ver)bouwer kan vandaag nog achteloos voorbijgaan aan de vraag of hij wel duurzaam bezig is.”
“Maar er is nog veel werk op de plank. Vooral oudere woningen zijn nog onvoldoende duurzaam en energiezuinig. In samenwerking met de sector hebben we daarvoor een programma opgesteld met als tijdshorizon 2020. De sector zet daar zonder voorbehoud zijn schouders onder, denk ik. Nogmaals, ik kan de rol van de architect hierin niet voldoende benadrukken. Duurzaam bouwen begint bij zijn plannen en bij de gebruikte materialen. De bouwheer moet er natuurlijk ook van doordrongen zijn, maar ook hiertoe draagt de architect een steentje bij door zijn opdrachtgever correcte informatie te geven.” 

 

Wat staat er wat u betreft op de agenda van de volgende Vlaamse regering?

Kris Peeters: “Wij moeten onverkort doorgaan met het stimuleren van duurzaam bouwen en wonen in Vlaanderen. Daartoe moeten wij als overheid ook zelf verder het goede voorbeeld blijven geven, niet alleen op het niveau van het Vlaams Gewest, maar ook in de provincies, steden en gemeenten. Onze Maatstaf Duurzaam Bouwen die als een vrijwillige tool is opgevat, moeten we verder ontwikkelen in concrete doelstellingen. En omdat de architect meer dan ooit de man of vrouw is bij wie duurzaam wonen begint en eindigt, moeten we zijn/haar rol erkennen en naar waarde schatten.” 

 

Ook al omdat architecten daar zelf moeilijk in kunnen slagen, gezien hun minimale aanwezigheid in de politiek?

Kris Peeters: “Er zijn inderdaad niet veel architecten politiek actief. Misschien moeten wij hierbij een oproep doen om zich kandidaat te stellen (lacht). Maar je hoeft ook niet per se een architect in de politiek te hebben om als minister de gevoeligheid van en voor architectenthema’s te bezitten.”

Foto’s: Marc Scheepers
Tekst: Staf Bellens

april-mei 2009

« Terug