Werd de Orde van Architecten in haar huidige vorm op 16 september jongstleden ten grave gedragen? Het lijkt er wel op als we de krantenberichten lezen over de eis van de Vlaamse architecten tot oprichting van een autonome Vlaamse Orde. Om een en ander uit te klaren, sprak NAV met de voorzitter van de nationale raad van de Orde van Architecten, Michel de Keyser, en met Philip Adam, secretaris van de Vlaamse Raad feitelijke vereniging.

Kern van de splitsing Orde van Architecten

Dubbelinterview

Die ‘feitelijke vereniging’ vergt een woordje uitleg. De nationale raad van de Orde van Architecten is samengesteld uit twee taalvleugels, de ‘Vlaamse raad’ en de ‘Franstalige en Duitstalige raad’. De naamgeving is verwarrend, want de vijf Vlaamse provinciale raden hadden zich al vóór deze benamingen werden ingevoerd door de minister, gegroepeerd in een feitelijke vereniging die ook de naam ‘Vlaamse raad’ draagt. De Vlaamse raad fv (feitelijke vereniging) heeft dus geen uitstaans met de Nederlandstalige vleugel van de nationale raad. Integendeel zelfs, zal verder blijken …
Het was die Vlaamse raad fv die op 16 september alle verkozen Vlaamse mandatarissen uitnodigde voor een algemene vergadering in Leuven. Op de agenda stonden negen punten ter stemming, voorbereid door de departementen en het directiecomité van de Vlaamse raad fv. De aanwezigen konden zich onder andere uitspreken over de stopzetting van de financiële steun aan het tijdschrift A+, de invoering van een permanente vorming, de hervorming van de stage en van de tucht, en de mogelijkheid om voor alle architecten te voorzien in een basisverzekering beroepsaansprakelijkheid, inbegrepen in de bijdrage. Maar de meeste persaandacht ging achteraf naar de laatste twee agenda-items, met name het ijveren voor een autonome Vlaamse Orde en de vraag om deze Orde onder de bevoegdheid van de Vlaamse regering te doen ressorteren. De aanwezigen – van de 68 verkozen mandatarissen waren er 64 lijfelijk of via een volmacht present – aanvaardden alle voorstellen met een overweldigende meerderheid. 

Philip Adam plaatst de algemene vergadering eerst even in perspectief: “Vijf jaar geleden hebben de vijf Vlaamse provinciale raden al hetzelfde standpunt ingenomen over een autonome Vlaamse Orde. In oktober 2005 sloten de twee taalvleugels binnen de nationale raad een akkoord over de oprichting van twee autonome ordes met daartussen een overlegstructuur. Maar dit standpunt is achteraf afgezwakt, niet in het minst door een aantal Vlamingen in de nationale raad, die op zeker ogenblik zelfs voorstelden om helemaal niets te veranderen aan de wet van 1963 tot oprichting van de Orde van Architecten. De agenda van de vergadering is deels daardoor tot stand gekomen. Wij wilden een aantal van onze ideeën en voorstellen aan de basis voorleggen, en tegelijkertijd peilen of de mandatarissen nog altijd de voorkeur geven aan een autonome Vlaamse Orde. Een overweldigende meerderheid van 92% besloot om een autonome Vlaamse orde onder de bevoegdheid van de Vlaamse gemeenschap te plaatsen.”

 

Ceci n’est pas le Vlaamse raad

- Hoe kijkt de voorzitter van de nationale raad aan tegen de ‘slag van Leuven’? 

Michel De Keyser: “Om te beginnen wil ik toch even benadrukken dat de Vlaamse raad fv geen orgaan van de Orde is, in tegenstelling tot de andere Vlaamse raad. Ik betreur het dan ook dat de perscommuniqués achteraf werden verspreid onder het logo van de Orde, wat verwarrend werkt.”
“Als voorzitter wil ik tussen de taalvleugels staan en een dialoog mogelijk maken en bevorderen. Ik betreur daarom dat ik niet ben uitgenodigd voor deze algemene vergadering. Beslissingen nemen is een ding, maar je moet daarbij ook de standpunten van de andere partij toelichten als je democratisch tewerk wilt gaan. Wanneer aan Franstalige zijde informatiedagen over de nieuwe structuur voor de Orde werden georganiseerd, kregen steevast Nederlandstalige vertegenwoordigers de kans om hun standpunt te vertolken. Een dialoog moet je openen, niet afblokken. Dat laatste is wat de Vlaamse raad fv nu feitelijk doet.”

Philip Adam: “De Franstaligen worden altijd uitgenodigd op Vlaamse evenementen zoals nieuwjaarsrecepties of Mijn Huis, Mijn Architect. De algemene vergadering in Leuven was echter geen informatiedag, maar een werkvergadering van de Vlaamse provinciale mandatarissen. In de nationale raad is overigens al vijf jaar een dialoog aan de gang, zonder resultaat”.

Michel De Keyser: “Wat de inhoudelijke kant van de algemene vergadering betreft, denk ik dat wij het over heel wat zaken eens zijn. Zoals de items werden aangekaart, leidden ze automatisch tot een ja-stem en zouden de meeste ook mijn instemming hebben gekregen. In het verleden hebben wij ons ook uitgesproken voor een autonomie voor de taalvleugels, wat concreet moest worden vertaald in nieuwe wetgeving. Ook de bevoegde minister stond daar achter. Maar sinds de Vlaamse provinciale raden in 2003 de splitsing van de nationale raad hebben gevraagd, zijn er weinig of geen concrete voorstellen op tafel gekomen om een objectieve en fundamentele hervorming van de Orde mogelijk te maken. Inhoudelijk denk ik dat er slechts één fundamenteel verschil van mening met de Vlaamse raad fv bestaat. Wij pleiten voor een gemeenschappelijk orgaan dat bevoegd blijft voor de deontologie en de toegang tot het beroep. Zij willen daar niet van weten.” 

Philip Adam: “Voor ik daar op in ga, wil ik toch nog eens verduidelijken waarom wij een autonome Vlaamse Orde wensen. Wij menen dat dit de enige haalbare manier is om te komen tot een efficiënte en hedendaagse Orde. Om te beginnen is er een fundamenteel onderscheid in visie tussen de Vlaamse en de Franstalige architecten. Wij willen bijvoorbeeld de provinciale structuur inruilen voor een Vlaamse structuur, met behoud van lokale, zeg maar provinciale aanspreekpunten. Wij hebben bijvoorbeeld dit jaar opnieuw en met veel succes Mijn Huis, Mijn Architect georganiseerd, in tegenstelling tot onze Franstalige collega’s die er bewust voor gekozen hebben om het evenement niet te organiseren in Wallonië. Het feit dat de wetgeving waarmee architecten worden geconfronteerd, dikwijls berust bij de gewesten of gemeenschappen – denk maar aan ruimtelijke ordening, onderwijs of cultuur – verklaart onze vraag tot overheveling naar de Vlaamse regering als bevoegde overheid. Ten derde functioneert de nationale raad absoluut niet. Om te beginnen is de samenstelling niet representatief. Van de 20 leden zijn er 10, de zogenaamde baronnen, benoemd door de koning op voorstel van de bevoegde minister. Dat zijn mensen uit het onderwijs of ambtenaren die soms niet eens in de lijst van de Orde zijn ingeschreven. Terwijl zij dus 50% uitmaken van de nationale raad, bestaat amper 5% van de op de lijst ingeschreven architecten uit lesgevers of ambtenaren. Van de 10 door de provincies afgevaardigde mandatarissen zijn er dan weer die in de nationale raad niet het standpunt van hun provincie verdedigen maar hun eigen koers varen. Dat maakt dat de Nederlandstalige vleugel van de nationale raad niet representatief is voor de Vlaamse architecten, wat de beslissingen van de nationale raad en dus zijn autoriteit hypothekeert. Dat verklaart meteen waarom er van een democratische hervorming van de Orde binnen de nationale raad niets in huis is gekomen. De taalvleugels van de nationale raad hebben na 5 jaar nog altijd geen enkele officiële bevoegdheid gekregen.”
“Andere verwijten aan de nationale raad zijn het gebrek aan transparantie waardoor architecten niet weten wat er daar gebeurt, de hiaten in de werking die aanleiding hebben gegeven tot fikse boetes, onder andere vanwege de Europese Commissie, en een aantal zaken van, zachtjes uitgedrukt, onbehoorlijk bestuur. Tot slot werkt de nationale raad veel te traag. Met de Vlaamse raad fv hebben wij naar mijn aanvoelen in twee jaar veel meer fundamentele beslissingen genomen dan de nationale raad in acht jaar.”

 

 

Het spel en de regels 

Michel De Keyser: “Of de standpunten zo radicaal verschillend zijn, durf ik toch te betwijfelen. Aan Franstalige zijde wil men bijvoorbeeld evengoed hervormingen op het niveau van de provincies. En dat er wat schort aan de representativiteit kan best zijn, maar we moeten wel de wet naleven. Die schrijft voor dat de nationale raad voor de helft met baronnen is bevolkt, en verplicht de afgevaardigden er niet toe dat ze de richtlijnen van de Vlaamse raad fv of, anders gezegd, van de provincie moeten volgen. Als de Vlaamse raad fv zich zomaar in de plaats van de Vlaamse raad Orde van Architecten wil stellen, kan je dat alleen omschrijven als een putsch.”
“Daarnaast zijn we er ons allemaal van bewust dat er zaken fout gaan en er dus moet worden ingegrepen, maar dat moet wel in overleg gebeuren. Je gooit het systeem toch niet zomaar overboord omdat het niet aan je verwachtingen beantwoordt? Maar dat we naar een lichtere structuur moeten met een beperkt aantal vergaderingen, een goedkopere werking, een daadkrachtig directiecomité, duidelijke doelstellingen en een activiteitenverslag over de behaalde resultaten, lijkt mij evident.”
“Ik zei daarstraks al dat er één groot meningsverschil blijft. Wij zijn voorstanders van een gemeenschappelijk orgaan dat bevoegd is voor de deontologie en de toegang tot het beroep. Dat heeft zijn redenen. Twee aparte Ordes met hun eigen deontologie en toegang tot het beroep, dat nodigt uit tot een keuze à la carte en dus tot misbruiken. Iemand zal zich inschrijven waar het hem of haar het best uitkomt.”

Philip Adam: “Daar ben ik het niet mee eens. Zelfs als twee autonome ordes zelf hun deontologie opstellen, zullen er nooit fundamentele verschillen ontstaan. Elke wijziging van de deontologie vergt immers een wetswijziging, en die wordt vooraf gecontroleerd door de Raad van State en afgetoetst aan de bestaande rechtspraak door het Hof van Cassatie. Deze instellingen zullen nooit aanvaarden dat een architect in Vlaanderen fundamenteel andere deontologische spelregels zal krijgen dan een confrater in Wallonië. Over randvoorwaarden kunnen natuurlijk wel andere regels worden vastgelegd. Ik kan me bijvoorbeeld perfect inbeelden dat de ene regio anders aankijkt tegen het voeren van reclame dan de andere. Voor alle duidelijkheid: wij willen ook geen twee verschillende sets van deontologische regels, maar het moet mogelijk zijn dat elke gemeenschap zijn eigen accenten kan leggen. Overigens houdt elke provincie er vandaag in de praktijk een eigen interpretatie van de deontologie op na. De Vlaamse Raad fv is hard bezig om die verschillen weg te werken.”

Michel De Keyser: “Ik denk dat dit iets te optimistisch is voorgesteld. De deontologie kan worden gewijzigd zonder wetswijziging. Het Koninklijk Besluit waarmee de gewijzigde deontologie wordt bekrachtigd, wordt wel gecontroleerd door de Raad van State, maar dat orgaan controleert niet de inhoud van het deontologisch reglement zelf.”

Philip Adam: “Ook de regeling voor de toegang tot het beroep hoeft volgens ons zeker niet federaal te blijven. In feite ligt dit in het verlengde van het onderwijs, dat al bijna 25 jaar in handen van de gemeenschappen is. En die slagen er probleemloos in om de architectenopleiding prima te organiseren zonder wederzijdse wrijvingen. Een derde argument voor een blijvende federale structuur is soms de internationale vertegenwoordiging, maar die kan gemakkelijk op informele basis worden geregeld, daar heb je geen nationale structuur voor nodig. De advocaten sturen gewoon twee Franstalige en twee Vlaamse vertegenwoordigers naar hun internationale bijeenkomsten die daar dan samen beslissen of ze unaniem voor of tegen zullen stemmen of zich, bij gebrek aan unanimiteit, zullen onthouden. Ik heb ook nog nooit gehoord dat de internationale vertegenwoordiging van het Belgisch onderwijs problemen geeft, zelfs al is dat een bevoegdheid van de gemeenschappen.”
“Wij pleiten niet voor een compromisloze splitsing, maar voor een autonome structuur met een intermediair overleg- en adviesprocedure zonder beslissingsbevoegdheid. Zo willen we voorkomen dat een voorstel van de ene taalgroep wordt afgeblokt door de andere taalgroep. Wel zal altijd overleg gebeuren en advies worden gevraagd, waarna het bij eventuele meningsverschillen aan de minister is om de knoop door te hakken.”

 

 

Twee snelheden?

Michel De Keyser: “Ik geloof niet in een dergelijk overlegorgaan als het geen beslissingen kan nemen. Dat soort van overleg kan je evengoed informeel regelen. Als de twee personen die overleggen elkaar aanvoelen, komen ze tot een vergelijk en heb je geen overlegstructuur nodig. Als het botst daarentegen, zal een overlegstructuur de zaken alleen maar vertragen. Wat gaan we doen als morgen de vraag rijst: willen we dat het lidgeld in de beide taalregio’s hetzelfde blijft, en we niet tot een vergelijk komen? Naar de minister stappen om hem of haar te laten beslissen? Het lijkt mij niet ondenkbaar dat het architectenberoep in België met twee snelheden gaat evolueren.”

Philip Adam: “Het voorbeeld van de Orde van Advocaten, die een achttal jaar geleden is gesplitst, bewijst het tegendeel. De splitsing zorgt net voor een gezonde concurrentie tussen die twee ordes. Als Franstalige architecten morgen een lagere bijdrage moeten betalen, zullen de Vlaamse confraters snel bij ons aan de bel hangen met de vraag wat zij dan wel meer krijgen in ruil voor hun hoger lidgeld.”

Michel De Keyser: “Een correcte hervorming met het oog op meer autonomie is noodzakelijk, maar we moeten vermijden dat we in het kleine land dat we zijn in verdeelde slagorde optreden in een periode waarin architecten het al erg moeilijk hebben, de economische omstandigheden weinig rooskleurig zijn en 70% van onze wetgeving van Europese origine is. Kijk bijvoorbeeld naar de Confederatie Bouw. Zij hebben een Vlaamse, een Waalse en een Brusselse werking, maar als er standpunten moeten worden verdedigd staat de nationale structuur wel klaar. Eerlijk gezegd hoor ik van de Vlaamse raad fv overwegend negatieve argumenten waarom ze niet rond de tafel willen zitten, terwijl er dossiers in overvloed zijn waaraan we ons samen kunnen wijden.” 

 

 

- Tijd om af te ronden. Wat moet er nu gebeuren?

Philip Adam: “Alles hangt af van de reacties in de komende weken. Als de nationale raad en de Franstalige en Duitstalige raad eindelijk werk maken van de beslissing uit 2005 om twee autonome ordes in te stellen, kunnen we in overleg de nieuwe structuur uittekenen. Daarnaast is het wachten op de reactie van de Nederlandstalige vleugel van de nationale raad. Als die niet akkoord gaat met de punten van de Vlaamse raad fv en zich daarmee afzet tegen een beslissing die is genomen door 92% van de Vlaamse verkozen mandatarissen, dan barst de bom. Het logisch gevolg van de algemene vergadering is uiteraard dat we alle beslissingen van de nationale raad waarmee de Vlaamse verkozenen het niet eens zijn, zullen aanvechten. Over hoe dat concreet zal gebeuren, wil ik voorlopig nog niets kwijt, maar daar hebben we wel al een paar ideeën over. Wel wil ik benadrukken dat wij zeker geen voorstander zijn van een vechtscheiding, maar na vijf jaar diplomatiek overleg is ons geduld nu wel finaal op.”

- Liggen de architecten hier nu allemaal van wakker?

Philip Adam: “Ik denk dat de meeste architecten eerder bezig zijn met bijvoorbeeld de veiligheidscoördinatie en het as-built attest dan met de splitsing van de Orde of de deontologie. Daar ligt ook het kalf gebonden. De Orde is veel te traag op de bal. Voor we het beseffen, is nieuwe wetgeving een feit. Daarom willen wij aan Vlaamse kant een studiedienst met juristen uit de grond stampen, die proactief inspeelt op wetgeving in wording. Dankzij de stopzetting van de steun aan A+ is er daarvoor voldoende budget beschikbaar.”

Michel De Keyser: “Het budget van de Orde van Architecten is exponentieel gestegen sinds 2003, maar we slagen er niet in onze leden een goede dienstverlening te bieden. Door een ondoordachte splitsing zal de werking alleen maar meer geld opslorpen, vrees ik. Ik pleit ervoor dat de Orde zich concentreert op haar kerntaken en dat we daarnaast parallelle structuren opzetten, bijvoorbeeld in samenwerking met de beroepsverenigingen en met andere partners, om extra middelen te genereren waarmee we bijvoorbeeld onze communicatie en een studiedienst kunnen financieren.”

Foto’s: Marc Scheepers
Tekst: Staf Bellens

oktober 2009

« Terug