Verzekeringen

De verzekering Beroepsaansprakelijkheid: wat, wanneer, voor wie?

Protect, AR-CO, Euromaf, CEA • 12 juli 2019

Iedere architect die enige tijd in het vak werkzaam is, is zich ervan bewust dat een verzekering beroepsaansprakelijkheid een noodzaak is. Het beroep van architect vereist een grondige vakkennis en ervaring. Het bouwproces is complex en de opdrachtgever wordt steeds veeleisender en mondiger. Statistieken wijzen uit dat per jaar 1 op de 4 architecten betrokken is bij een schadegeval en dat bouwschades enorme financiƫle gevolgen kunnen hebben.

Waarom een verzekering beroepsaansprakelijkheid afsluiten?

Sinds 1985 zijn architecten deontologisch verplicht om hun beroepsaansprakelijkheid, met inbegrip van de tienjarige aansprakelijkheid, te verzekeren. De Wet Laruelle van 15 februari 2006 (B.S. 25 april 2006) maakte deze verzekering ook wettelijk verplicht. Sinds 2018 is de wettelijke situatie iets complexer: de verplichte verzekering wordt gespreid over twee verschillende wetten: enerzijds de Wet Peeters-Borsus van 31 mei 2017 die een verzekeringsplicht oplegt aan aannemers en dienstverleners voor de tienjarige aansprakelijkheid enkel in de woningbouw, anderzijds de wet Peeters-Ducarme (sinds 1 juli in werking) die een verzekeringsplicht oplegt voor de beroepsaansprakelijkheid, met uitsluiting van elke tienjarige aansprakelijkheid conform art.1792-2270 BW. Deontologisch blijft de architect verplicht om de volledige beroepsaansprakelijkheid te verzekeren. Dit is ook aan te raden gezien de mogelijke gevolgen van een schadegeval op de loopbaan en het patrimonium van de architect.

 

Wat kan gedekt zijn in een verzekering beroepsaansprakelijkheid?

Een polis beroepsaansprakelijkheid verzekert de architect voor de burgerlijke aansprakelijkheid die hij draagt in het kader van de uitoefening van zijn beroep. De polis zal binnen het kader van de polisvoorwaarden tussenkomen wanneer een fout van de verzekerde schade heeft veroorzaakt aan derden.

 

Drie soorten aansprakelijkheid worden verzekerd:

 

  1. Burgerlijke aansprakelijkheid “uitbating” of “bedrijfsaansprakelijkheid”. In deze afdeling worden de geldelijke gevolgen verzekerd van de buitencontractuele aansprakelijkheid van de architect tijdens de uitoefening van zijn beroepsactiviteit, die niet het gevolg is van een beroepsfout.
    Bijvoorbeeld: de architect gaat op werfbezoek bij een cliënt en breekt door een onvoorzichtige handeling een duur kunstwerk van zijn cliënt. Deze schade is niet het gevolg van een beroepsfout van de verzekerde maar doet zich wel voor in het kader van de uitoefening van zijn beroep en valt bijgevolg onder de afdeling burgerlijke aansprakelijkheid “uitbating”.
  2. Beroepsaansprakelijkheid. Deze afdeling verzekert de geldelijke gevolgen van de contractuele en de extracontractuele aansprakelijkheid ingevolge een beroepsfout. Deze afdeling verzekert m.a.w. zowel de schade aan het op te richten project ingevolge een fout in de uitvoering van de architectenopdracht, als eventuele schade aan derden die uit eenzelfde fout voortvloeit.
    Bijvoorbeeld: ten gevolge van een conceptfout stort een vloerplaat in tijdens de bouwfase. Zowel de schade aan het project (de vloerplaat) als de schade van eventuele gekwetste personen zal gewaarborgd zijn. Wanneer ten gevolge van een conceptfout van de architect schade wordt veroorzaakt aan een aanpalend pand dan zal ook deze schade gewaarborgd zijn, ook al zou er geen schade aan het project zelf zijn veroorzaakt.
  3. Tienjarige aansprakelijkheid. Sinds 1 juli 2018 wordt de “tienjarige aansprakelijkheid” van architecten apart behandeld. Dit is de aansprakelijkheid op basis van artikel 1792 en 2270 van het Burgerlijk Wetboek, waarin bepaald wordt dat aannemers, architecten, en bij uitbreiding ook ingenieurs, tot tien jaar na de oprichting aansprakelijk zijn voor de stabiliteit en stevigheid van de gebouwen en “grote werken”. Voor bouw en renovatie van woningen moeten al deze partijen zich verplicht verzekeren, met dezelfde wettelijke minimumdekkingen. De verzekeraar garandeert ook om dit risico te blijven dekken tot het einde van de tienjarige termijn, zonder opzegmogelijkheid. In deze context wijzen we erop dat je als architect ook buiten de woningbouw aansprakelijk bent op basis van deze artikelen. Je hebt er dus alle belang bij om je ook daar correct voor te verzekeren.
    De gespecialiseerde verzekeraars voor architecten bieden de waarborg tienjarige aansprakelijkheid woningbouw aan in combinatie met de beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Daarnaast is het mogelijk om samen met aannemer en/of ingenieur in een “globale tienjarige polis” te stappen, waarbij dit deel van je aansprakelijkheid mogelijk bij een andere verzekeraar gedekt is.

 

Een polis beroepsaansprakelijkheid moet tevens, desgevallend bovenop het verzekerde kapitaal, waarborgen:

  • Reddingskosten (artikel 106 wet 4 april 2014) Reddingskosten zijn de kosten om de gevolgen van het schadegeval te voorkomen of te beperken. Deze kosten kunnen gemaakt worden op vraag van de verzekeraar, of de verzekerde kan, als goede huisvader, zelf “dringende en redelijke maatregelen” nemen om bij “nakend gevaar” een schadegeval te voorkomen of de gevolgen ervan te voorkomen of te beperken. In beide gevallen zijn de kosten gedekt.
  • Verdedigingskosten (artikel 146 wet 4 april 2014) Hierin worden alle kosten die de verzekeraar maakt om de belangen van de architect te verdedigen gewaarborgd, meer bepaald de technische- en de juridische bijstandskosten (expert en advocaten) die gemaakt worden zowel bij een gerechtelijke procedure als bij een minnelijke of scheidsrechterlijke procedure.

 

Verdedigingskosten versus rechtsbijstand

De afdeling “verdedigingskosten”, die deel uitmaakt van de polis beroepsaansprakelijkheid, wordt vaak verward met een polis “rechtsbijstand”. Deze twee termen dekken niet dezelfde lading. De polis beroepsaansprakelijkheid komt tussen wanneer een derde (klant, aannemer, buur) een schadevergoeding eist van de architect. Een polis rechtsbijstand staat de verzekerde bij in de verdediging van zijn belangen wanneer de verzekerde zelf benadeeld wordt. Zo kan een polis rechtsbijstand tussenkomen bij geschillen met de fiscus en de Orde, met een klant of een leverancier, of met een verzekeringsmaatschappij. Ook hier kan de verdediging minnelijk of gerechtelijk zijn. Een rechtsbijstandspolis is niet verplicht. Architecten kunnen deze polis afsluiten als uitbreiding op de B.A., al dan niet bij dezelfde maatschappij.

 

Wat zijn de minimumvereisten waaraan de verplichte verzekering beroepsaansprakelijkheid moet voldoen?

Verzekerde personen

Dienen volgens de wet verzekerd te zijn: de architect (natuurlijk persoon of rechtspersoon) alsook de mandatarissen van de vennootschap; personeel, stagiairs en medewerkers. Kortom, alle personen die voor rekening van de architect of de vennootschap de burgerlijke aansprakelijkheid in het gedrang kunnen brengen.

 

Burgerlijke aansprakelijkheid
Het is de burgerlijke aansprakelijkheid die verzekerd moet worden voor zover de activiteiten uitgeoefend worden in België. Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen de contractuele of extracontractuele aansprakelijkheid. De verzekering van tienjarige aansprakelijkheid is enkel verplicht voor de woningbouw.

 

Verzekerde bedragen

De verzekerde bedragen zijn wettelijk bepaald.

  • Burgerlijke aansprakelijkheid “uitbating” en beroepsaansprakelijkheid (wet Peeters-Ducarme). Voor de materiële en immateriële schade bedraagt de minimumdekking € 500.000 per schadegeval. Hogere dekking is wenselijk in functie van het risico en de grootte van het project. Voor schade die voortvloeit uit lichamelijke letsels dient de waarborg minstens € 1.500.000 te bedragen. Toevertrouwde voorwerpen (bijvoorbeeld originele documenten ontvangen van de bouwheer) dienen verzekerd te zijn voor minstens € 10.000. Deze bedragen moeten geïndexeerd worden: voor lichamelijke letsels volgens de index der consumptieprijzen en de overige bedragen volgens de ABEX-index.
  • Tienjarige aansprakelijkheid (wet Peeters-Borsus). Voor de tienjarige aansprakelijkheid bedraagt de minimumdekking voor materiële en immateriële schade € 500.000 per schadegeval, of de wederopbouwwaarde van het gebouw als die lager is dan € 500.000. Deze bedragen volgen ook de ABEX-index. Er is geen verplichte dekking voor lichamelijke letsels.
  • Reddings- en verdedigingskosten. Reddingskosten en anderzijds de intresten en verdedigingskosten zijn steeds gedekt, elk voor een bedrag van ten minste € 495.787 op basis van de index van 1992.

 

Uitsluitingen en verval van waarborg
Om het risico verzekerbaar te houden, en de premie te beperken bevatten verzekeringspolissen uitsluitingen en gevallen van “verval van waarborg”. Dit gaat om aansprakelijkheden die niet verzekerd zijn, of om té risicovolle handelingen. Als de verzekeraar één van de wettelijk toegelaten uitsluitingen inroept, hoeft hij helemaal niet tussen te komen en staat de verzekerde dus zelf in voor verdediging en schadevergoeding. Legt de verzekeraar meer beperkingen op dan de wet toelaat, dan kan hij zijn kosten en de schadevergoeding terugvorderen van de verzekerde die zich niet aan die beperkingen houdt. Aangezien elke verzekeraar een eigen lijst hanteert, is het belangrijk om ook op dit punt te vergelijken.

 

Waarborg in de tijd
De verzekeringspolis dekt de schade-eisen die tijdens de geldigheidsduur van de polis schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerden (of de verzekeraar). De verzekeringswaarborg moet zich daarnaast ook uitstrekken tot de vorderingen die worden ingesteld binnen een termijn van tien jaar, te rekenen vanaf de dag dat er een einde is gesteld aan de inschrijving op de tabel van de Orde van Architecten. Deze verplichte posterioriteitdekking van 10 jaar moet door de verzekeraars worden aangeboden (mits bijpremie) bij de schrapping van de natuurlijke persoon of rechtspersoon van de tabellen van de Orde. Voor de tienjarige aansprakelijkheid in de woningbouw dekt de verzekeraar alle schade-eisen die ingesteld worden op basis van deze aansprakelijkheid, tot 10 jaar na de oplevering.

 

Wie moet een verzekering afsluiten?

Het is de natuurlijke persoon of rechtspersoon die een architectuuropdracht aanvaardt die verplicht is de verzekering beroepsaansprakelijkheid af te sluiten. Een stagiair die uitsluitend werkzaam is bij een stagemeester en geen eigen opdrachten uitvoert, is niet verplicht een eigen polis beroepsaansprakelijkheid voor deze opdrachten (in eigen naam en voor eigen rekening) af te sluiten. De wet voorziet immers dat de stagiair mee opgenomen is als verzekerde. Dit wijzigt van zodra de stagiair eigen projecten ambieert.

 

Op welk moment een verzekering beroepsaansprakelijkheid afsluiten?

Om het beroep van architect te kunnen uitoefenen in België dient men verplicht verzekerd te zijn voor de beroepsaansprakelijkheid. De nieuwe Wet Ducarme legt daartoe een verzekeringsplicht op, gelijklopend aan dit voorzien in het oude  KB van 25 april 2007 (B.S 23 mei 2007) waarbij het architectencontract verplicht de naam van de verzekeringsonderneming alsook het polisnummer dient te vermelden. Zodoende kan hieruit geconcludeerd worden dat de verzekeringspolis dient te zijn afgesloten vóór elke aanvaarding van een architectuuropdracht en dus uiterlijk op het ogenblik dat de eerste klant zich aanbiedt. De architectuuropdracht start immers bij het eerste contact met de opdrachtgever, zelfs vóór elke ondertekening van een contract. Heel wat schadegevallen kunnen zich immers voordoen in de fase van de eerste besprekingen, vóór de ondertekening van een architectencontract. Schades waarbij de architect wordt aangesproken in de precontractuele fase zijn bijvoorbeeld schades in het kader van de burgerlijke aansprakelijkheid “uitbating”.

 

Bijvoorbeeld: bij het bezoek aan het te verbouwen pand wil de architect opmetingen uitvoeren met een hoogtemeter en hierbij beschadigt hij het brandglas.

 

De beroepsaansprakelijkheid

 De architect wordt verweten tekort te hebben geschoten in zijn meldingsplicht met een verlies van bouwpremies tot gevolg.

 

Wat kost een verzekering beroepsaansprakelijkheid?

De premie van een polis beroepsaansprakelijkheid wordt uitgedrukt in een percentage op de gefactureerde erelonen (exclusief btw) of in een promille op de waarde der bouwwerken. Bij het begin van elk jaar wordt een minimumpremie als voorschot geïnd en na verloop van het jaar dient de verzekerde een aangifte in bij zijn verzekeraar met vermelding van de uitgevoerde werken en/of de gefactureerde erelonen. Op basis van deze cijfers en rekening houdende met het betaalde voorschot in het begin van het referentiejaar gebeurt dan een jaarlijkse premieafrekening. De voorschotpremie varieert van maatschappij tot maatschappij. Voor stagiairs gelden doorgaans zeer gunstige voorwaarden.

 

Hoe een verzekering beroepsaansprakelijkheid afsluiten?

Een polis beroepsaansprakelijkheid is een belangrijk contract en stoelt op een langetermijnrelatie. Een loopbaanpolis beroepsaansprakelijkheid is jaarlijks opzegbaar, maar aangezien de duurtijd van de aansprakelijkheid van een architect vastgesteld is op 10 jaar en de gemiddelde afhandelingsduur van een schadegeval ongeveer 7 jaar blijkt te zijn, is het duidelijk dat het een polis is die op lange termijn wordt aangegaan. Het is dan ook van belang de keuze van verzekeraar wel te overwegen en rekening te houden met de kwaliteit, polisvoorwaarden én uitsluitingen, ervaring, knowhow, en toegevoegde waarde van de diensten die deze levert. Kostprijs (parameters zoals premievoet, minimumpremie, waarborgen, ...) alleen mag geen doorslaggevend element zijn.