Asbest inventariseren: jouw rol als architect

Op 30 december 2025 werd het nieuwe Koninklijk Besluit van 19 december 2025 over asbest gepubliceerd, met retroactieve inwerkingtreding vanaf 22 december 2025. Deze wijziging brengt een aantal belangrijke aanpassingen met zich mee die een rechtstreekse impact hebben op renovatie-, verbouwings- en sloopprojecten. Zo beïnvloedt dit ook de dienstverlening van architecten. In Vlaanderen geldt wat betreft asbest aanvullend ook de milieuwetgeving.

In dit artikel zetten we nog eens alle verplichtingen rond asbest op een rij. Je komt ook te weten waar je als architect het best rekening mee houdt in je advies, ontwerp, bestekteksten en werfopvolging.

ASBESTINVENTARIS OF ASBESTATTEST: HET VERSCHIL

Asbestinventaris

De asbestinventaris valt onder federale arbeidswetgeving en dient ter bescherming van de gezondheid van werknemers.

• Het is een lijst van de aanwezige asbestmaterialen in een gebouw of een werkzone en wordt opgemaakt na een inspectie ter plaatse. Voor elk materiaal of gebouwonderdeel waar asbest in zit, geeft de asbestinventaris advies om het asbest veilig te beheren of te verwijderen.
• De inventarisatie kan destructief of niet-destructief (visueel) uitgevoerd worden.
• Sinds eind 2025 moeten ook moeilijk bereikbare zones onderzocht worden, ongeacht het type inventaris.
• Voor het opmaken en het uitbreiden van de asbestinventaris doet de werkgever, na voorafgaand advies van het Comité ter Preventie en Bescherming op het Werk, een beroep op een expert in asbestinventarisering. Dat is een bevoegd persoon van een erkend asbestlaboratorium, een preventieadviseur arbeidshygiëne of een gewestelijk erkende asbestinventariseerder (zie artikel VI.3-2, 9° van de codex Welzijn op het Werk).

Asbestattest

Het asbestattest betreft Vlaamse milieuwetgeving en dient ter bescherming van de omgeving (in ruime zin).

• Het asbestattest geeft op niveau van een wooneenheid of gemene delen informatie over:
  • welke materialen of onderdelen asbest bevatten;
  • de staat van het aanwezige asbest;
  • advies over het veilige beheer of de verwijdering van het aanwezige asbest.
• Gebouweigenaars vinden dit asbestattest terug in de Woningpas.
• Afhankelijk van de wijze waarop de inventarisatie in het kader van de opmaak van het asbestattest gebeurde, spreken we van een standaard asbestattest (niet-destructief) of een asbestattest met aanvullend onderzoek (destructief, met eventuele extra monsters en labotesten).
• Een asbestattest moet opgemaakt worden door een gecertificeerde asbestdeskundige, die de vaststellingen registreert via de centrale applicatie van OVAM. De erkenning verloopt via een door OVAM geaccrediteerde certificatie-instelling.

WANNEER VERPLICHT?

Asbestinventaris

Werkgever

Iedere werkgever is verplicht een niet-destructieve asbestinventaris op te stellen:

• voor alle gebouwen waar hij/zij personeel tewerkstelt (ongeacht bouwjaar);
• en voor de arbeidsmiddelen en beschermingsmiddelen die hij/zij op de arbeidsplaats ter beschikking stelt.

Indien de inventaris de aanwezigheid van asbest bevestigt, moet de werkgever een beheerprogramma (laten) opmaken en de asbestinventaris minstens jaarlijks laten actualiseren, of na iedere handeling.

Aannemer

De aannemer met werknemers die (sloop)werken laat uitvoeren, moet de eigen werknemers beschermen door vóór de start van de werken een destructieve asbestinventaris op te (laten) maken, ongeacht of het gaat om grote of kleine werken. Op deze manier kan de aannemer als werkgever inschatten:

• of de werknemers (en eventuele onderaannemers) het asbest met ‘eenvoudige handelingen’ mogen verwijderen;
• of het bedrijf moet beschikken over de erkenning als asbestverwijderaar.

Sloopopvolgingsplan

Een sloopopvolgingsplan (SOP) moet steeds een destructieve asbestinventaris bevatten. Dit is een voorwaarde voor het verkrijgen van de verwerkingstoelating en het sloopattest via Tracimat. Vallen de werken dus onder de verplichte opmaak van een SOP, kies dan expliciet voor een destructieve asbestinventarisatie.

Asbestattest

Standaard asbestattest

Het standaard asbestattest (niet-destructief) is verplicht bij iedere eigendomsoverdracht onder levenden (per schenking of verkoop) van toegankelijke constructies gebouwd vóór 2001. Enige uitzondering zijn oppervlaktes kleiner dan 20 m², als die geen deel uitmaken van een groter geheel. Bij twijfel kan de notaris steeds uitmaken of een asbestattest nodig is en op welk moment dit er moet zijn.

De regelgeving wordt geleidelijk aan strenger:

• Tegen 2027 zullen VME’s in gebouwen van vóór 2001 over een niet-destructief asbestattest moeten beschikken voor de gemene delen.
• Vanaf 2030 komt er een nieuwe verplichting voor verhuurders: bij een nieuwe verhuurovereenkomst van een woning moet een standaard asbestattest beschikbaar zijn.
• Vanaf 2032 moet iedere eigenaar van een toegankelijke constructie gebouwd vóór 2001 verplicht over een niet-destructief asbestattest beschikken, ook als er geen plannen voor overdracht zijn.

Een asbestattest is standaard tien jaar geldig. Bij aanwezigheid van asbesthoudende afvalstoffen of materialen met een hoog risico wordt die termijn ingekort tot vijf jaar. Als er geen asbestmaterialen zijn aangetroffen, is de geldigheidstermijn onbeperkt (voor asbestattesten die afgeleverd zijn vanaf 8 april 2024).

Asbestattest met aanvullend onderzoek

In veel gevallen levert het op om te kiezen voor een asbestattest met aanvullend onderzoek, opgesteld door een erkende asbestdeskundige.

Met één inventarisatie:

• weet de aannemer meteen of die de werken kan en mag uitvoeren volgens de geldende regelgeving;
• ligt de basis er voor de federale verplichting, die tot doel heeft de werknemers of onderaannemers die asbestverwijdering uitvoeren te beschermen;
• is er minder kans op stillegging van de werken door vaststelling van onvoorziene contaminatie tijdens de werken (de aannemer moet dan de risicoanalyse en het werkplan herbekijken);
• behoud je grip op de bijhorende kosten: destructieve inventarisatie vermijdt immers de kans op hoogoplopende onvoorziene saneringskosten;
• borg je de kwalitatieve verwijdering: asbestmaterialen die tijdens werkzaamheden eenvoudig bereikbaar worden (en dus verplicht verwijderd moeten worden door de eigenaar) worden niet opnieuw ingesloten (denk aan onderdakplaten bij dakrenovatie);
• ligt de basis er voor de verdere opmaak van een SOP.

JOUW ROL ALS ARCHITECT?

Over het algemeen zijn er twee scenario’s waarin je als architect een reflex moet ontwikkelen met betrekking tot asbest.

1. Werken aan een gebouw waar tewerkstelling plaatsvindt (school, kantoor, …)

Als architect mag je in gebouwen met tewerkstelling geen werken laten starten zonder dat er een geldige asbestinventaris voor handen is. Bovendien dient voortaan de verwijdering van asbest prioriteit te krijgen boven alle andere vormen van behandeling. Hier hou je best rekening mee in je advies, opmaak van plannen en lastenboek.

• Is er al een asbestinventaris of asbestattest aanwezig? Controleer dan of deze voor heel het gebouw, dan wel de beoogde werkzone werd opgemaakt en laat eventueel aanvullend (destructief) onderzoek uitvoeren voor de specifieke werkzone.
• Zie erop toe dat de deskundige over de juiste vakbekwaamheid beschikt:
  • In artikel VI.3-2, 9° van de codex Welzijn op het Werk staat beschreven wie voor de functie van asbestinventariseerder in aanmerking komt.
  • Een actuele lijst van gecertificeerde asbestdeskundigen vind je hier. Bij aanvullend onderzoek adviseert OVAM een asbestdeskundige te kiezen die hierin ervaring heeft.
• Gaat het over werken waarvoor ook een sloopopvolgingsplan moet opgemaakt worden? Stel een door Tracimat erkende sloopdeskundige aan en laat een asbestattest met aanvullend onderzoek uitvoeren.
• Zie er ook op toe dat de verwijderaar over de juiste erkenning beschikt:
  • Lijst van erkende asbestverwijderaars volgens techniek van eenvoudige handelingen
  • Lijst van erkende asbestverwijderaars
• Vuistregel:
  • Bij losgebonden asbestvezels (denk aan leidingisolatie of vinylzeil met asbestkarton) of bij sterke verwering of breekbaarheid van de te verwijderen materialen, moet je op een erkende verwijderaar beroep doen.
  • Als de asbestvezels vastgebonden zitten met bindmiddel (bijvoorbeeld bij cementplaten), kan je het asbestmateriaal eventueel zelf verwijderen of laten verwijderen door een aannemer die met de techniek van eenvoudige handelingen specifieke toepassingen mag verwijderen. Die laatste moet, samen met de eventuele onderaannemers, opgenomen zijn in bovenstaande lijst.

2. Verbouwingswerken aan een gebouw van vóór 2001

Er is een verhoogd risico op asbestcontaminatie. Als architect leg je uit aan de opdrachtgever dat het verstandig is om over een asbestattest te beschikken.

• Is er al een asbestattest? Dan kan de eigenaar een aanvullend onderzoek laten uitvoeren voor de werkzone.
• Beschikt de eigenaar nog niet over een asbestattest? Dan laat die best meteen een asbestattest met aanvullend onderzoek opmaken.

Je geeft advies om de juiste asbestdeskundige te selecteren met de nodige ervaring in aanvullend onderzoek. Je bespreekt met de opdrachtgever de informatie in het asbestattest en adviseert hem of haar hoe eventueel aangetroffen asbest correct te (laten) verwijderen door een geschikte aannemer (zie lijsten van erkende verwijderaars hierboven).

Een doe-het-zelver mag niet zomaar gelijk welk asbestmateriaal verwijderen. Het asbestattest geeft aan wanneer doe-het-zelf via eenvoudige handelingen mogelijk is en welke preventieve maatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen daarbij nodig zijn. Maar als architect kan je mee inschatten of de klus toch niet beter door een professional wordt uitgevoerd.

3. Na asbestwerken

Heb je met de renovatiewerken alle acties uitgevoerd die het asbestattest vermeldde, dan wijzigt de conclusie van ‘niet-asbestveilig’ naar ‘asbestveilig’. De eigenaar moet verplicht het asbestattest binnen één jaar na de werken laten actualiseren naar een asbestattest met eindconclusie ‘asbestveilig’. Zo’n actualisatie kost in regel een stuk minder dan het originele asbestattest. Als het asbestattest geen asbestmaterialen meer vermeldt, zal de geldigheidsduur bovendien onbeperkt worden.

―

Met dank aan de FOD Werkgelegenheid voor de redactionele steun.