De Europese Commissie stelde op 9 september 2026 een nieuwe Public Procurement Act voor. Die moet de bestaande Europese richtlijnen over overheidsopdrachten, nutssectoren en concessies vervangen door één nieuw regelgevend kader.
Voor architecten staat er veel op het spel. Overheidsopdrachten zijn belangrijk voor de sector, maar de procedures vragen vaak grote investeringen van deelnemende bureaus. Een overheid koopt bovendien geen gestandaardiseerd product wanneer zij een architect aanstelt. Ze selecteert een intellectuele en creatieve dienstverlener die tijdens de aanbesteding soms al een deel van het eigenlijke ontwerp moet maken.
Van richtlijn naar rechtstreeks toepasselijke verordening
De huidige Europese richtlijnen werden in België omgezet in nationale wetgeving. De Commissie kiest nu voor een verordening. Als die keuze overeind blijft, zal de nieuwe regeling rechtstreeks gelden in alle lidstaten. België krijgt dan boven de Europese drempels minder ruimte om een eigen procedureel kader uit te werken.
De tekst van de Europese Commissie is nog maar het openingsbod. Het Europees Parlement en de Raad, waarin de 27 lidstaten vertegenwoordigd zijn, bepalen elk hun positie. Pas dan beginnen de onderhandelingen tussen de drie instellingen, waarna Parlement en Raad het bereikte compromis nog moeten goedkeuren.
Vereenvoudiging biedt kansen én risico’s
De Commissie wil het aantal procedures verminderen en de Europese markt toegankelijker maken, vooral voor kleinere ondernemingen. Minder administratie, proportionele selectiecriteria en meer standaardisering kunnen ook architectenbureaus helpen.
Positief is bovendien dat kwaliteit zwaarder moet wegen tegenover prijs. Het voorstel legt in beginsel minstens 30% van de punten bij kwaliteit en 50% bij arbeidsintensieve opdrachten. Architectuur is bij uitstek arbeidsintensief. NAV wil daarom dat ondubbelzinnig wordt bevestigd dat architectuuropdrachten onder die verhoogde drempel vallen.
Maar één systeem voor alle overheidsopdrachten houdt ook risico’s in. Kantoormeubilair bestellen is iets fundamenteel anders dan een ontwerper aanstellen voor een bouwproject.
De voorgestelde standaardprocedure lijkt geen voorafgaande selectiefase te garanderen. Alle geïnteresseerde ondernemingen zouden meteen een offerte moeten kunnen indienen. Voor architecten betekent een offerte echter vaak ook een ruimtelijke visie, schetsen, plannen, visualisaties of technische oplossingen.
Wanneer een onbeperkt aantal bureaus dergelijk projectspecifiek werk moet leveren, ontstaat een zware en grotendeels onbetaalde investering. Dat is een economisch verlies waar niemand beter van wordt, ook de aanbesteders niet. Laat dit precies het probleem zijn waartegen NAV al jaren strijdt.
Deze procedure stelt NAV voor →
NAV verdedigt een eenvoudig principe: zodra een aanbesteder een prestatie vraagt die deel uitmaakt van de intellectuele of creatieve kern van de opdracht, moet de procedure minstens in twee fasen verlopen en moeten de geselecteerde deelnemers een billijke, proportionele vergoeding ontvangen.
- Eerst een toegankelijke selectie op basis van een beknopte bureaupresentatie, competenties en realistische referenties.
- Daarna slechts een beperkt aantal kandidaten in de offerte- en ontwerpfase.
- Een redelijke beperking van de gevraagde prestaties.
- Een vergoeding in verhouding tot het projectspecifieke werk.
- Een gunning waarin kwaliteit zwaarder weegt dan het ereloon.
NAV werkt mee binnen ACE
NAV volgt het dossier via de Architects’ Council of Europe (ACE). Onze public affairs-adviseur Peter Legroe neemt namens NAV deel aan de ACE-werkgroep Quality Public Procurement. Die kwam op 14 september fysiek samen in Wenen en vergadert sindsdien wekelijks online om de ontwerptekst te analyseren en concrete wijzigingsvoorstellen uit te werken.
Er is nog heel wat op te helderen. Kunnen lidstaten hogere standaarden blijven opleggen? Welke regels worden later door de Commissie uitgewerkt? Valt architectuur zeker onder de regeling voor arbeidsintensieve diensten? En komt er een afdwingbaar mechanisme om abnormaal lage erelonen op te sporen en te weren?
Een Europese voortzetting van onze werking
Overheidsopdrachten zijn één van de prioriteiten van NAV. We werken aan een aanstellingsleidraad, spreken aanbesteders en hun koepels aan, kaarten problematische procedures aan via de Wall of Shame en zetten goede voorbeelden in de kijker met de Fair Competition Award.
Het Europese dossier ligt rechtstreeks in het verlengde daarvan. NAV zal zich tot de uiteindelijke goedkeuring inzetten voor een beter Europees kader voor architecten – en daarmee ook voor hun publieke opdrachtgevers.
