Verhalend ontwerpen met AI: een stappenplan

Steeds meer creatieve disciplines experimenteren met generatieve artificiële intelligentie (AI), en architecten vormen daarop geen uitzondering. De technologie kan onze processen niet alleen versnellen, maar ook onverwachte oplossingen aanbieden via laagdrempelige en gebruiksvriendelijke programma’s. Net die combinatie van productiviteit, creativiteit en toegankelijkheid maakt generatieve AI interessant voor ontwerppraktijken. Maar architecten botsen al snel op limieten: het ‘intelligente’ model is een algoritme dat patronen voorspelt op basis van data, zonder begrip van waarde, ethiek of maatschappelijke context. Voor beeldende generatieve AI betekent dit dat het model beelden genereert, en geen architectuur. Toch kunnen de gegenereerde beelden overtuigend zijn.

Hoe kunnen architecten ontwerpen met een model dat ‘doet alsof’ het begrijpt wat goede of betekenisvolle architectuur is? Momenteel zetten architecten beeldende generatieve AI hoofdzakelijk in op twee momenten: enerzijds om inspiratiebeelden te verzamelen aan de start van het ontwerpproces, en anderzijds om snel kwalitatieve presentatiebeelden te maken op het einde van het ontwerpproces. Soms zien we enkele gegenereerde conceptbeelden, maar in het algemeen vermijden architecten door AI gegenereerde beelden tijdens het ontwerpen. Maar net in dat creatieve ontwerpproces, waar ideeën vorm krijgen, verhalen scherpgesteld worden en ruimtes onderzocht worden, kan beeldende generatieve AI een betekenisvolle rol spelen. Niet als ontwerper, maar als narratieve partner: een assistent die architecten helpt om het ontwerpverhaal te vertellen.

Op basis van ontwerpend onderzoek aan de Universiteit Antwerpen stellen we in dit artikel een toegankelijk vierstappenplan voor waarbij je tekstuele en beeldende generatieve AI als assistenten kan gebruiken in het schetsontwerp: het opstellen van een narratief, het scherpstellen ervan, het vertalen naar een beeld, en het interpreteren naar architectuur. Dit stappenplan draait de gekende ontwerpmethodiek om: we vertrekken niet van ruimtelijke relaties als lijnen op papier, maar van sfeer en beleving in beelden.

Stap één en twee zijn belangrijke ontwerpstappen waarin we het project inhoudelijk uitwerken en voorbereiden. Vanaf stap drie gebruiken we deze basis om gerichte prompts te genereren.

De voorbeeldprompts en -afbeeldingen in dit artikel maken deel uit van Bo De Roecks masterproef en betreffen het schetsontwerp van een museum waarbij de lobby, tentoonstellingsruimte en uitgang ontworpen werden met generatieve AI als narratieve partners.